Praktyka absolwencka: jak legalnie zatrudnić 17‑latka?

📝 Wejście w życie 1 czerwca 2025 r. ustawy o rynku pracy i służbach zatrudnienia (ustawa o rynku pracy, Dz.U. 2025 poz. 620) przynosi jedną z najważniejszych od lat zmian dotyczących praktyk absolwenckich. Nowe przepisy modyfikują ustawę z 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich (ustawa o praktykach absolwenckich, Dz.U. 2009 poz. 1244) i dostosowują ją do realiów rynku pracy oraz obowiązku nauki do 18. roku życia. Zmiana ta wynika z praktyki: coraz więcej młodocianych kończy Branżową Szkołę I stopnia oraz przygotowanie zawodowe w wieku 17 lat, a jednocześnie nie chce kontynuować nauki w szkole. Aby umożliwić im legalne spełnienie obowiązku nauki, MEN wprowadził rozwiązanie, które pozwala realizować go u pracodawcy – właśnie w formie praktyki absolwenckiej.

Najważniejsze zmiany w praktykach absolwenckich od 2025 r. to:

1. Dłuższy okres trwania praktyki dla niepełnoletnich

Dotychczas umowę o praktykę absolwencką można było zawrzeć maksymalnie na 3 miesiące. Od 2025 r. w przypadku niepełnoletniego praktykanta:
➡️ umowa może trwać aż do ukończenia przez niego 18. roku życia.

2. Nowe dofinansowanie dla pracodawców – 250 zł miesięcznie

Pracodawca, który przyjmie na praktykę niepełnoletniego absolwenta BSI, może otrzymać:
➡️ 250 zł za każdy pełny miesiąc praktyki.
Dofinansowanie wypłaca wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy dla miejsca zamieszkania praktykanta. Środki pochodzą z Funduszu Pracy.

Jakie dokumenty są potrzebne?

1. Umowa o praktykę absolwencką – w przypadku osoby niepełnoletniej na okres nie dłuższy niż do 18. urodzin.

2. Zaświadczenie o przebiegu praktyki – zawierające rodzaj wykonywanej pracy, nabyte umiejętności oraz liczbę godzin praktyki w każdym miesiącu. Dokument ten jest obowiązkowy i stanowi podstawę do wypłaty dofinansowania.

Praktyka absolwencka to tylko jedna z opcji — nie obowiązek

Praktyka absolwencka jest jedną z możliwych form realizacji obowiązku nauki i 17‑latek nie ma obowiązku jej podejmować. Obowiązek nauki do 18. roku życia może być realizowany również poprzez:
• Branżową Szkołę II stopnia,
• Liceum ogólnokształcące dla dorosłych,
• Kwalifikacyjne Kursy Zawodowe (KKZ) – o ile kończą się egzaminem zawodowym, są prowadzone systematycznie i uczestnik ma status słuchacza jednostki systemu oświaty.

Praktyka absolwencka – zasady organizacji

1. Praktyka może być odpłatna lub nieodpłatna

To zależy wyłącznie od ustaleń stron. Jeśli jest odpłatna:
➡️ wynagrodzenie nie może przekroczyć dwukrotności minimalnego wynagrodzenia miesięcznie.

2. Praktykant nie podlega składkom ZUS

Praktyka absolwencka nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych ani zdrowotnych, co oznacza, że pracodawca nie odprowadza składek ZUS. Wynika to z art. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który określa katalog osób podlegających obowiązkowym ubezpieczeniom — praktykanci absolwenccy nie są w nim wymienieni, ponieważ wykonują świadczenia na podstawie umowy cywilnoprawnej nienazwanej. Interpretacje ZUS potwierdzają, że „umowa o praktykę absolwencką nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi”.

Praktyka absolwencka nie daje również prawa do refundacji wynagrodzeń z OHP, ponieważ refundacja przysługuje wyłącznie przy zatrudnieniu młodocianego na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego.

3. Obowiązują przepisy o ochronie młodocianych

Mimo że umowa o praktykę absolwencką ma charakter cywilnoprawny, pracodawca jest zobowiązany do stosowania przepisów o ochronie młodocianych, wynikających z Kodeksu pracy i ustawy o praktykach absolwenckich. Oznacza to konieczność zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, przestrzegania norm czasu pracy młodocianych, stosowania zasad równego traktowania oraz wyposażenia praktykanta w środki ochrony indywidualnej. Państwowa Inspekcja Pracy podkreśla, że każde dopuszczenie osoby niepełnoletniej do wykonywania czynności w zakładzie pracy nakłada na pracodawcę obowiązek stosowania pełnego reżimu ochronnego przewidzianego dla młodocianych, w tym szkolenia BHP, informowania o zagrożeniach, dostosowania zadań do wieku i możliwości psychofizycznych oraz zapewnienia stałego nadzoru osoby dorosłej.