Czy wolno szkolić poza własnym zawodem?

🪚 W praktyce wielu pracodawców prowadzi działalność gospodarczą w jednym zawodzie, a jednocześnie chce szkolić młodocianych w zawodzie pokrewnym. Powstaje wtedy pytanie: czy pracodawca musi prowadzić zakład pracy dokładnie w tym zawodzie, którego uczy, czy wystarczy, że zawody są do siebie zbliżone?

Przepisy i orzecznictwo dają w tej kwestii jasne wskazówki.

1. Podstawy prawne: kto może prowadzić przygotowanie zawodowe młodocianych

Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych,

przygotowanie zawodowe młodocianych może prowadzić:

• pracodawca,
• osoba prowadząca zakład pracy w imieniu pracodawcy,
• osoba zatrudniona u pracodawcy

– pod warunkiem posiadania kwalifikacji wymaganych od instruktorów praktycznej nauki zawodu, określonych w przepisach dotyczących praktycznej nauki zawodu.

Jednocześnie § 2 ust. 2 stanowi, że:

Kwalifikacje te nie dotyczą pracodawców, w imieniu których przygotowanie zawodowe młodocianych prowadzą uprawnieni pracownicy.

W praktyce oznacza to, że:

• pracodawca nie zawsze musi mieć kwalifikacje instruktora,
• ale powinien prowadzić zakład pracy w zawodzie lub zawodzie pokrewnym do tego, którego uczy.

To właśnie pokrewieństwo zawodów decyduje o tym, czy pracodawca może szkolić młodocianych w zawodzie innym niż wykonywany.

2. Kiedy zawody są pokrewne? Kluczowe orzecznictwo

Wyrok WSA w Lublinie z 7.04.2009 r., III SA/Lu 65/09

Sąd wskazał, że:

• zawody z różnych grup podstawowych klasyfikacji nie są pokrewne,
• pokrewieństwo można ustalić, gdy zawody znajdują się w tej samej podgrupie, zwłaszcza elementarnej,
• zawód technika ekonomisty o specjalności administracja państwowa nie jest pokrewny zawodowi sprzedawcy.

Pokrewieństwo musi więc wynikać z systemu klasyfikacji zawodów, a nie z subiektywnej oceny pracodawcy.

Wyrok WSA w Gdańsku z 9.05.2024 r., III SA/Gd 84/24

Sąd analizował branżę hotelarsko‑gastronomiczno‑turystyczną (HGT) i podkreślił, że:

• w ramach jednej branży zgrupowano m.in. zawód kucharza i technika żywienia,
• zawody zgrupowane w jednej branży mogą stanowić zawody pokrewne,
• warunkiem jest związek z pokrewnymi umiejętnościami oraz podobne efekty kształcenia.

To bardzo ważne: pokrewieństwo wynika z podobnych kompetencji i wspólnej branży, a nie wyłącznie z nazwy zawodu.

Wyrok WSA w Krakowie z 21.11.2019 r., III SA/Kr 924/19

Sąd wyjaśnił, że:

• użyte w § 10 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu sformułowanie „wchodzącym w zakres zawodu” oznacza posiadanie takich kwalifikacji zawodowych, które pozwalają wykonywać nie tylko zawód wyuczony, ale i drugi, pokrewny,
• potwierdzeniem są zarówno kwalifikacje formalne, jak i praktyczne umiejętności.

3. Klasyfikacja zawodów: trzy pierwsze cyfry kodu muszą być wspólne

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 15.02.2019 r. w sprawie ogólnych celów i zadań kształcenia w zawodach szkolnictwa branżowego oraz klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego pokrewieństwo zawodów ustala się na podstawie kodów zawodów:

• trzy pierwsze cyfry kodu muszą być takie same,
• oznacza to przynależność do tej samej grupy zawodów,
• a więc zbliżone kompetencje, zakres prac i efekty kształcenia.

Przykłady pokrewieństwa zawodów

Branża gastronomiczna

• Kucharz — kod 512001 — pokrewny
• Technik żywienia i usług gastronomicznych — kod 512002 — pokrewny
• Cukiernik — kod 751201 — niepokrewny

Dlaczego cukiernik nie jest pokrewny?
Ponieważ jego kod zawodu zaczyna się od 751, a nie od 512.

Podsumowanie

• Pracodawca może prowadzić zakład w jednym zawodzie, a uczyć młodocianych w innym, jeżeli zawody są pokrewne.
• Pokrewieństwo ustala się na podstawie klasyfikacji zawodów – trzy pierwsze cyfry kodu muszą być wspólne.
• Orzecznictwo WSA potwierdza, że pokrewieństwo wynika z branży, umiejętności i struktury klasyfikacji, a nie z dowolnej interpretacji.
• Pracodawca nie musi mieć kwalifikacji instruktora, jeżeli szkolenie prowadzi uprawniony pracownik.