Czy Profil Absolwenta/Absolwentki IBE koreluje z doradztwem zawodowym?

🧭 Opracowany przez Instytut Badań Edukacyjnych Profil Absolwenta i Absolwentki szkoły podstawowej stanowi próbę zdefiniowania kompetencji, wartości i postaw, które mają charakteryzować młodych ludzi kończących edukację na tym etapie. Dokument jest nowoczesny, spójny z europejskimi trendami i mocno akcentuje rozwój osobisty, kompetencje przekrojowe oraz sprawczość ucznia. Jednak w zestawieniu z dotychczasowymi treściami Rozporządzenia w sprawie doradztwa zawodowego z 2019 roku pojawia się zasadnicze pytanie: czy nowy profil rzeczywiście wspiera przygotowanie młodzieży do świadomych decyzji edukacyjno‑zawodowych i wejścia na rynek pracy.

Dotychczasowe Rozporządzenie wyodrębniało cztery kluczowe obszary: poznanie siebie, świat zawodów i rynek pracy, rynek edukacyjny i uczenie się przez całe życie oraz planowanie własnego rozwoju. W nowym Profilu IBE te obszary zostały zastąpione trzema szerokimi komponentami: sprawczością, kompetencjami oraz wartościami. Choć każdy z nich jest ważny, to w proponowanej konstrukcji brakuje wyraźnego miejsca na treści związane z rynkiem pracy, zawodami i praktyczną nauką zawodu.

To poważna luka, zwłaszcza że z opinii pracodawców wynika, iż doradztwo zawodowe w praktyce koncentruje się przede wszystkim na klasach siódmych i ósmych szkoły podstawowej. Już dziś treści dotyczących zatrudnienia, przedsiębiorczości czy dualnego kształcenia zawodowego jest zdecydowanie za mało. W obowiązującym Rozporządzeniu nie wyodrębniono nawet zagadnień związanych z kształceniem dualnym w rzemiośle, które stanowi jeden z najważniejszych elementów systemu przygotowania zawodowego w Polsce.

Brakuje również doprecyzowania efektów uczenia się w ramach komponentów sprawczości, kompetencji i wartości. Dokument nie wskazuje, jaką wiedzę, umiejętności i postawy uczeń ma osiągnąć, co utrudnia zarówno planowanie zajęć, jak i ich ocenę. Warto zauważyć, że Profil IBE nie odnosi się także do etyki zawodowej, kompetencji cyfrowych w kontekście pracy ani adaptacyjności do nowych technologii, w tym sztucznej inteligencji.

Kolejnym problemem jest brak wyraźnego powiązania Profilu Absolwenta z Zintegrowaną Strategią Umiejętności 2030, która wskazuje konkretne kierunki działań w zakresie diagnozowania predyspozycji, rozwijania narzędzi doradczych oraz wspierania przejść między etapami edukacji i rynku pracy. W Profilu IBE te elementy nie zostały wystarczająco odzwierciedlone.

W konsultacjach społecznych dotyczących Profilu Absolwenta i Absolwentki pojawiały się również głosy, że dokument nadmiernie koncentruje się na wewnętrznym świecie ucznia, a zbyt mało na jego funkcjonowaniu w kontekście społecznym, zawodowym i edukacyjnym. Niektórzy uczestnicy konsultacji zwracali uwagę, że profil zaciera edukacyjną rolę szkoły i przesuwa ją w stronę funkcji psychologiczno‑pedagogicznej.

Podsumowując, obecny kształt Profilu Absolwenta/Absolwentki IBE otwiera ważną przestrzeń do rozmowy o kierunku zmian w edukacji. Aby jednak dokument mógł realnie wspierać szkoły i doradców w codziennej pracy, potrzebne jest jego doprecyzowanie oraz uzupełnienie o elementy, które pozwolą łączyć rozwój ucznia z przygotowaniem do dalszych etapów kształcenia i aktywności zawodowej. Dopiero wtedy profil stanie się narzędziem, które nie tylko opisuje aspiracje systemu, lecz także wspiera ich praktyczną realizację.